ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಗದು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು?- ಕಾನೂನು ಹೇಳೋದೇನು?

•   Tue, Aug 25 2026 11:39:47 AM



• ನವದೆಹಲಿ, ಆ. 25 (DaijiworldNews/TA): ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಗದು ಹಣ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು? ರೂ.2 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೇ? ರೂ.10 ಲಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಇಟ್ಟರೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೇ? ಇಂತಹ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಗದು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಹಣದ ಮೂಲ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

  

  ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಇಡಬಹುದು? : ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆ ಅಥವಾ ಆರ್‌ಬಿಐ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ನಗದು ಹಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ರೂ. 1 ಲಕ್ಷ, ರೂ.10 ಲಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕೇವಲ ಹಣದ ಮೊತ್ತದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಣ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು.

  ಹಣದ ಮೂಲವೇ ಮುಖ್ಯ : ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಹಣ ಇದ್ದರೆ ಅದರ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
  * ಸಂಬಳದಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯ
  * ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯ
  * ಕೃಷಿ ಆದಾಯ
  * ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಹಿಂಪಡೆದ ಹಣ
  * ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪಡೆದ ಉಡುಗೊರೆ
  * ಆಸ್ತಿ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬಂದ ಹಣ

  ಅಂತಹ ಆದಾಯವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ರಿಟರ್ನ್‌ಗಳು, ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿರುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ನಗದಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇಳಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಣೆ ನೀಡಬೇಕು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿತ್‌ಡ್ರಾ ದಾಖಲೆಗಳು, ಆದಾಯದ ದಾಖಲೆಗಳು, ಮಾರಾಟದ ದಾಖಲೆಗಳು, ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಣದ ಮೂಲವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು.

  ಹಣದ ಮೂಲವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅದು ‘Unexplained Money’ (ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಹಣ) ಎಂದು ಪರಿಗಣನೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 69A ಮತ್ತು 115BBE ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಎದುರಾಗಬಹುದು.

  ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಗೊಂದಲವೊಂದಿದೆ. ರೂ.2 ಲಕ್ಷ ಮಿತಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹಣಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ, ಕೆಲವು ನಗದು ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 269ST ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೂ.2 ಲಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿದೆ. ಈ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದರೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 271DA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ.

  ಸಾಲ ಅಥವಾ ಠೇವಣಿ ಸಂಬಂಧಿತ ನಗದು ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಸೆಕ್ಷನ್ 269SS ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರೂ. 20,000 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಲ/ಠೇವಣಿಯನ್ನು ನಗದಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸೆಕ್ಷನ್ 269T ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಗದಿನಲ್ಲಿ ಮರುಪಾವತಿಸುವುದಕ್ಕೂ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ.

  ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ನಗದು ವೆಚ್ಚಗಳ ಮೇಲೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 40A(3) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂ. 10,000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನದ ನಗದು ಪಾವತಿಗಳು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಬಹುದು; ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ರೂ. 35,000 ಮಿತಿಯ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳೂ ಇವೆ. ಹಾಗಾದರೆ ರೂ. 2 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ತಪ್ಪೇ? ಇಲ್ಲ. ರೂ. 2 ಲಕ್ಷ ಎಂಬುದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಗರಿಷ್ಠ ನಗದು ಮಿತಿ ಎಂಬುದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ.

  ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಹಣ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ್ದೇ?, ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ದಾಖಲೆಗಳಿವೆಯೇ? ಅನ್ವಯಿಸುವ ತೆರಿಗೆ ನಿಯಮಗಳಂತೆ ಆದಾಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ? ಈ ಅಂಶಗಳು ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೇವಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ನಗದು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅಕ್ರಮವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಚೆಕ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಅಧಿಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ. ನಗದು ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಸೀದಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಣದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ.

  ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ನಗದು ಹಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಣದ ಮೂಲ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಇರಬೇಕು. ರೂ. 2 ಲಕ್ಷದ ನಿಯಮವು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲ ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಗದು ಸ್ವೀಕೃತಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

  ಸೂಚನೆ: ತೆರಿಗೆ ನಿಯಮಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ನಗದು ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ತೆರಿಗೆ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.