ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮರುಜೀವ - ಏನಿದು 'ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿ' ?

•   Wed, Jul 15 2026 11:14:53 AM



• ನವದೆಹಲಿ, ಜು. 15 (DaijiworldNews/TA): ಭಾರತ ತನ್ನ ದೇಶದೊಳಗಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಲಾವೋಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ತಾಣಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ, ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

  

  ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ನಡುವೆ 9ನೇ ಶತಮಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಂಬನನ್ ಶಿವ ದೇವಾಲಯದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿರುವುದು ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ಶತಮಾನಗಳ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ದೇವಾಲಯ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈಗ ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ; ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಅಥವಾ 'ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿ'ಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರಂಬನನ್, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಅಂಕೋರ್ ವಾಟ್ ಮತ್ತು ತಾ ಪ್ರೋಮ್, ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೈ ಸನ್, ಲಾವೋಸ್‌ನ ವಾಟ್ ಫು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಿರುಕೇತೀಶ್ವರಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ನಾಗರಿಕತೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಇದಾಗಿದೆ.

  ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಭಾರತ–ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಸಂಬಂಧ : ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, ಲಾವೋಸ್, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಹಾಗೂ ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧ ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸಾಧುಗಳು ಹಾಗೂ ಪಂಡಿತರು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ, ಬೌದ್ಧ ತತ್ವಗಳು, ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದು, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು.

  ಯೋಗ್ಯಕಾರ್ತಾದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯವು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಚಯವಾಗಿದೆ. ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಭಾರತ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದೆ.

  ಅಂಕೋರ್ ವಾಟ್‌ನಿಂದ ಮೈ ಸನ್‌ವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಕೊಡುಗೆ : ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಅಂಕೋರ್ ವಾಟ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಧಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ತಜ್ಞರು ಮಹತ್ವದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ತಾ ಪ್ರೋಮ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡೇ ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ತಜ್ಞರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೈ ಸನ್ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಚಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದ ವೇಳೆ ಪುರಾತನ ಶಿವಲಿಂಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಮೂಲ್ಯ ಪುರಾವೆಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚಾಂಪಾ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ದೊರೆತಿದೆ.

  ಏನಿದು 'ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿ' ? : ಯಾವುದೇ ದೇಶ ತನ್ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು 'ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಇಂದು ಇದೇ ತತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಜನರಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

  ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಲಾಭಗಳು :
  ಸಾಫ್ಟ್ ಪವರ್ ವೃದ್ಧಿ : ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
  ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬಲ: ರಾಜಕೀಯ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.
  'ಆ್ಯಕ್ಟ್ ಈಸ್ಟ್ ಪಾಲಿಸಿ'ಗೆ ಬಲ: ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
  ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ASIಗೆ ಮನ್ನಣೆ: ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಪರಿಣತಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
  ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ: ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

  ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಗುರುತು ಬಲ: ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರವು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸುವ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ತಕ್ಷಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವಾಸ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕತ್ವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.